Portal powstał w ramach projektu Towarzystwa Rozwoju Gminy Płużnica, współfinansowanego przez Polsko-Amerykańską Fundację Wolności w ramach programu e-Vita II Budowanie Społeczeństwa Informacyjnego, którego operatorem jest Fundacja Wspomagania Wsi.
Program e-VITA II Wieś Aktywna
Artykuły
Przyroda
2008-02-25.
Obszar gminy Płużnica należy do tzw. Wysoczyzny Chełmińskiej wchodzącej w skład makroregionu fizyczno-geograficznego zwanego Pojezierzem Chełmińskim, stanowiącym z kolei część Pojezierzy Południowo-bałtyckich . Niewielki fragment w północno - zachodniej części gminy znajduje się w makroregionie Dolina Dolnej Wisły.
Rzeźba terenu jest urozmaicona. Została ona ukształtowana podczas ostatniego zlodowacenia bałtyckiego i wykazuje klasyczne cechy krajobrazu młodoglacjalnego. Wysoczyznę urozmaicają wypukłe formy rzeźby terenu: pagórki i wzgórza morenowe, pagórki i wzgórza kemowe. Na południe od Nowej Wsi Królewskiej maksymalna kulminacja moreny czołowej wynosi 123 m n.p.m.
Rzeźba terenu jest urozmaicona. Została ona ukształtowana podczas ostatniego zlodowacenia bałtyckiego i wykazuje klasyczne cechy krajobrazu młodoglacjalnego. Wysoczyznę urozmaicają wypukłe formy rzeźby terenu: pagórki i wzgórza morenowe, pagórki i wzgórza kemowe. Na południe od Nowej Wsi Królewskiej maksymalna kulminacja moreny czołowej wynosi 123 m n.p.m.
Powierzchnię terenu urozmaicają również wklęsłe formy rzeźby terenu. Są to głębokie, długie i wąskie rynny polodowcowe, których dna są:
- podmokłe lub wypełnione wodami jezior (np. rynna Jeziora Wieldządzkiego),
- rozległe przestrzennie i niezbyt głębokie obniżenia wytopiskowe niekiedy z jeziorami (np. Wieczno Północne i Południowe)
- doliny wód roztopowych.
Jednym z najcenniejszych zasobów przyrodniczych gminy Płużnica są urodzajne gleby. Obszar gminy pod tym względem wyróżnia się na terenie powiatu wąbrzeskiego i województwa kujawsko-pomorskiego.
Skałą macierzystą gleb jest najczęściej polodowcowa glina zwałowa oraz utwory piaszczyste. Na takich osadach wykształciły się urodzajne gleby brunatne, płowe, brunatne i rdzawe.
Na terenie gminy znajdują się niewielkie złoża surowców naturalnych. Obecnie na małą skalę jest prowadzona eksploatacja kruszywa na terenie wsi Błędowo. Złoża kruszywa (nieudokumentowane) znajdują się w obrębie strefy krawędziowej wysoczyzny w rejonie Wiewiórek, a kredy jeziornej w rejonie Płąchaw.
Lasy na terenie gminy zajmują powierzchnie 270 ha (2,3% powierzchni gminy) i rozmieszczone są bardzo nierównomiernie. Kompleksy leśne występują w otoczeniu jezior: Wieczno Północne i Południowe oraz Płużnickiego.
Oprócz zasobów leśnych na uwagę zasługują także parki podworskie. Parki te pełnią ważna funkcję ekologiczną wzbogacając i urozmaicając środowisko przyrodnicze krajobrazu rolniczego na obszarach wiejskich. Na terenie gminy znajduje się łącznie 12 parków podworskich. Na szczególną uwagę ze względu na znaczną powierzchnię lub wyjątkowo cenny drzewostan zasługują parki w:
- Bartoszewicach (3,8 ha)
- Józefkowie (5,4 ha),
- Mgowie (5,4 ha)
- Orłowie (3,7 ha)
Parki w Bartoszewicach, Józefkowie i Orłowie są wpisane do rejestru zabytków i są chronione prawnie na podstawie przepisów o ochronie dóbr kultury.
Na obszarze gminy Płużnica znajdują się wielkoprzestrzenne formy ochrony krajobrazu. Są to fragmenty dwóch obszarów chronionego krajobrazu:
- „Obszar kompleksu torfowiskowo-jeziorno-leśnego Zgniłka-Wieczno-Wronie”. Powierzchnia obszaru na terenie gminy wynosi 1324 ha. Zajmuje południową część gminy i chroni:
- kompleks torfowiskowy ze zbiorowiskami roślinnymi i szeregiem rzadkich i chronionych gatunków roślin i zwierząt,
- największe na terenie Pojezierza Chełmińskiego jezioro Wieczno o dobrej jakości wody użytkowane rekreacyjnie i będące jednocześnie miejscem lęgowym ptactwa,
- kompleksy leśne.
- „Obszar strefy krawędziowej doliny Wisły” o powierzchni 514,0 ha znajduje się w północnej części gminy i chroni wysoką, stromą i malowniczą strefę krawędziową Doliny Dolnej Wisły wraz z terenami przyległymi.
Łączna powierzchnia obszarów chronionego krajobrazu na terenie gminy Płużnica wynosi 1838 ha, co stanowi 15,4% ogólnej powierzchni.
Na obszarze gminy znajduje się szereg indywidualnych form ochrony przyrody, jak pomniki przyrody i użytki ekologiczne. Celem ochrony pomników przyrody m.in. sędziwych i okazałych drzew jest zachowanie tworów przyrody o szczególnej wartości naukowej, kulturowej i historycznej, odznaczających się indywidualnymi i niepowtarzalnymi cechami. Łącznie na terenie gminy znajduje się 8 pomników przyrody, w większości to pojedyncze drzewa i grupy drzew.
Istniejące zadrzewienia i zakrzewienia śródpolne występują głównie wzdłuż cieków wodnych, rowów odwadniających, na stokach, skarpach i miedzach. Na terenie gminy znajdują się 4 jeziora, o powierzchni przekraczającej 20 ha:
- J.Płużnickie (43,4 ha),
- Wieczno Południowe (199,4 ha),
- Wieczno Północne (147,6 ha),
- Wieldządzkie (43,5 ha).
W jeziorze Wieldządzkim bierze początek największy ciek przepływający przez teren gminy – Struga Toruńska. W przeszłości jeziora Wieczno Północne i Południowe stanowiły jeden akwen wodny. Na skutek prac melioracyjnych następowało obniżanie poziomu zwierciadła wody i stopniowe zarastanie. Na mapach niemieckich z lat 1907-1911 akweny północny i południowy połączone były kilkoma przesmykami. W latach sześćdziesiątych kontaktowały się przez wąski przesmyk. Obecnie przepływ wód odbywa się poprzez kanał (ok.120m.), co powoduje, że jeziora są odrębnymi ekosystemami wodnymi.
Jezioro Wieczno Północne o powierzchni 147,6 ha jest akwenem głębokim, o maksymalnej głębokości 18,3 m, silnie zarastającym. Roślinność wynurzona zajmuje powierzchnię 11,8 ha (13,4 % powierzchni zwierciadła wody) i występuje na 88 % długości linii brzegowej. Zachodni brzeg przylega do pasa łąk, północny częściowo przylega do wąskiego pasa drągowiny sosnowej. Od strony północno-wschodniej występuje podmokłe zadrzewienie wierzbowo-jesionowo–olszowe. Strona południowo zachodnia porośnięta jest krzewami wierzbowymi oraz piętnastometrowym pasem trzciny pospolitej. W odległości ok. 400 metrów od zachodniego brzegu jeziora znajduje się niewielka wyspa (od 9 lipca1998r pomnik przyrody). Wyspa porośnięta jest krzewami bzu czarnego oraz olszą czarną a w podszycie dominuje pokrzywa zwyczajna. Wyspa jest miejscem lęgowym ptaków, głównie kormorana czarnego. Spotkać można ok. 18 gatunków ptaków odbywających lęgi. Dominującym gatunkiem pod względem liczby par jest kormoran czarny. Często spotkać można rybitwę zwyczajną, rybitwę czarną, gęgawę oraz mewę śmieszkę.
Jezioro Wieczno Południowe o powierzchni 199,4 ha jest zbiornikiem płytkim, o średniej głębokości 2,2 m. Na terenie gminy Płużnica leży część północna jeziora. Roślinność wynurzona pokrywa powierzchnię w 15,2 % i zajmuje 84 % długości linii brzegowej. Otoczone jest w całości przez zwarty drzewostan z dominacją olszy czarnej, sosny zwyczajnej i jesionu wyniosłego. Spotkać można także dęby bezszypułkowe, brzozy brodawkowate, topolę szarą i świerk zwyczajny. Pośrodku jeziora znajduje się wyspa porośnięta głównie trzciną pospolitą i krzewami wierzbowymi. Zaobserwować można ok. 10 gatunków ptaków lęgowych. Dominują głównie rybitwy zwyczajne, rybitwy czarne i gęgawy. Na wschodnim brzegu jeziora położony jest ośrodek wypoczynkowy Przydwórz (II klasa czystości wód).
Jezioro Płużnickie zajmuje powierzchnię 43,4ha. Głębokość maksymalna zbiornika nie przekracza 3m. W północnej części do akwenu wpływa Struga Toruńska, która od strony południowej łączy się z jeziorem Wieczno Północne. Wschodni brzeg jeziora porośnięty jest drzewostanem świerkowo-topolowym. Na brzegu południowym występuje pas szuwaru trzcinowego. Od wschodu i północy jezioro otoczone jest olsem porzeczkowym. Na jeziorze znajduje się wyspa porośnięta głównie lipą drobnolistną. W podszycie dominuje glistnik jaskółcze ziele. Nad jeziorem Płużnickim zaobserwować można ok. 9 gatunków ptaków wodnych lęgowych. Dominuje głównie gęgawa i krzyżówka. W okolicach jezior spotkać można także czernice, głowienki, cyranki, łyski, perkozy dwuczube, łabędzie nieme oraz będącego pod ścisłą ochroną ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych - błotniaka stawowego.
Jezioro Wieldządzkie o powierzchni 43,5ha o maksymalnej głębokości 13m. Brzeg jeziora pozbawiony są lasów i graniczy z polami uprawnymi. W tym jeziorze swoje źródła ma Struga Toruńska.
Najwięcej zwierząt spotkać można wokół jezior z kompleksami leśnymi. W okolicach jeziora Wieczno Płd. i Płn. oraz Płuznickiego pojawiają się ptaki drapieżne takie jak: jastrząb, błotniak stawowy, rybołów, bielik, sokół wędrowny, myszołów zwyczajny. Wśród ssaków drapieżnych spotkać można: lisy, jenoty, borsuki, kuny leśne, kuny domowe, tchórze i wydry. Na terenie gminy Płużnica znajduje się 27 gniazd bociana białego, będącego pod ścisłą ochroną. Od 2004r. uczniowie szkoły podstawowej w Płużnicy przeprowadzają inwentaryzację liczebności bociana białego na terenie gminy.
W Działowie znajduje się ogród dzikiej zwierzyny oraz stadnina koni. Dużą atrakcją terenu jest okazała ferma strusi afrykańskich mieszcząca się w Płuznicy.
Typowym elementem krajobrazu są również polodowcowe bagna i naturalne oczka wodne. Bagna to obszary ziemi znajdujące się pod stałym wpływem wysokiego poziomu wód gruntowych w zagłębieniach terenowych. Niektóre siedliska bagienne są zadrzewione i tworzą specyficzny typ zbiorowisk roślinnych - zarośla wierzbowe lub olchowe, które spełniają ważną rolę w utrzymaniu bioróżnorodności terenu.
Według przeprowadzonej przez WIOŚ klasyfikacji powietrza atmosferycznego cała gmina znalazła się w najkorzystniejszej klasie - A. Dobry stan powietrza sprzyja rozwojowi porostów, które można zaobserwować na korze drzew przydrożnych, na plotach, kamieniach i płytach cmentarnych.
©2008 Centrum Technologii Informacyjnych e-Misja.
Artykuł sfinansowany ze środków programu Rzeczpospolita Internetowa Fundacji Grupy TP i UNDP.
- podmokłe lub wypełnione wodami jezior (np. rynna Jeziora Wieldządzkiego),
- rozległe przestrzennie i niezbyt głębokie obniżenia wytopiskowe niekiedy z jeziorami (np. Wieczno Północne i Południowe)
- doliny wód roztopowych.
Jednym z najcenniejszych zasobów przyrodniczych gminy Płużnica są urodzajne gleby. Obszar gminy pod tym względem wyróżnia się na terenie powiatu wąbrzeskiego i województwa kujawsko-pomorskiego.
Skałą macierzystą gleb jest najczęściej polodowcowa glina zwałowa oraz utwory piaszczyste. Na takich osadach wykształciły się urodzajne gleby brunatne, płowe, brunatne i rdzawe.
Na terenie gminy znajdują się niewielkie złoża surowców naturalnych. Obecnie na małą skalę jest prowadzona eksploatacja kruszywa na terenie wsi Błędowo. Złoża kruszywa (nieudokumentowane) znajdują się w obrębie strefy krawędziowej wysoczyzny w rejonie Wiewiórek, a kredy jeziornej w rejonie Płąchaw.
Lasy na terenie gminy zajmują powierzchnie 270 ha (2,3% powierzchni gminy) i rozmieszczone są bardzo nierównomiernie. Kompleksy leśne występują w otoczeniu jezior: Wieczno Północne i Południowe oraz Płużnickiego.
Oprócz zasobów leśnych na uwagę zasługują także parki podworskie. Parki te pełnią ważna funkcję ekologiczną wzbogacając i urozmaicając środowisko przyrodnicze krajobrazu rolniczego na obszarach wiejskich. Na terenie gminy znajduje się łącznie 12 parków podworskich. Na szczególną uwagę ze względu na znaczną powierzchnię lub wyjątkowo cenny drzewostan zasługują parki w:
- Bartoszewicach (3,8 ha)
- Józefkowie (5,4 ha),
- Mgowie (5,4 ha)
- Orłowie (3,7 ha)
Parki w Bartoszewicach, Józefkowie i Orłowie są wpisane do rejestru zabytków i są chronione prawnie na podstawie przepisów o ochronie dóbr kultury.
Na obszarze gminy Płużnica znajdują się wielkoprzestrzenne formy ochrony krajobrazu. Są to fragmenty dwóch obszarów chronionego krajobrazu:
- „Obszar kompleksu torfowiskowo-jeziorno-leśnego Zgniłka-Wieczno-Wronie”. Powierzchnia obszaru na terenie gminy wynosi 1324 ha. Zajmuje południową część gminy i chroni:
- kompleks torfowiskowy ze zbiorowiskami roślinnymi i szeregiem rzadkich i chronionych gatunków roślin i zwierząt,
- największe na terenie Pojezierza Chełmińskiego jezioro Wieczno o dobrej jakości wody użytkowane rekreacyjnie i będące jednocześnie miejscem lęgowym ptactwa,
- kompleksy leśne.
- „Obszar strefy krawędziowej doliny Wisły” o powierzchni 514,0 ha znajduje się w północnej części gminy i chroni wysoką, stromą i malowniczą strefę krawędziową Doliny Dolnej Wisły wraz z terenami przyległymi.
Łączna powierzchnia obszarów chronionego krajobrazu na terenie gminy Płużnica wynosi 1838 ha, co stanowi 15,4% ogólnej powierzchni.
Na obszarze gminy znajduje się szereg indywidualnych form ochrony przyrody, jak pomniki przyrody i użytki ekologiczne. Celem ochrony pomników przyrody m.in. sędziwych i okazałych drzew jest zachowanie tworów przyrody o szczególnej wartości naukowej, kulturowej i historycznej, odznaczających się indywidualnymi i niepowtarzalnymi cechami. Łącznie na terenie gminy znajduje się 8 pomników przyrody, w większości to pojedyncze drzewa i grupy drzew.
Istniejące zadrzewienia i zakrzewienia śródpolne występują głównie wzdłuż cieków wodnych, rowów odwadniających, na stokach, skarpach i miedzach. Na terenie gminy znajdują się 4 jeziora, o powierzchni przekraczającej 20 ha:
- J.Płużnickie (43,4 ha),
- Wieczno Południowe (199,4 ha),
- Wieczno Północne (147,6 ha),
- Wieldządzkie (43,5 ha).
W jeziorze Wieldządzkim bierze początek największy ciek przepływający przez teren gminy – Struga Toruńska. W przeszłości jeziora Wieczno Północne i Południowe stanowiły jeden akwen wodny. Na skutek prac melioracyjnych następowało obniżanie poziomu zwierciadła wody i stopniowe zarastanie. Na mapach niemieckich z lat 1907-1911 akweny północny i południowy połączone były kilkoma przesmykami. W latach sześćdziesiątych kontaktowały się przez wąski przesmyk. Obecnie przepływ wód odbywa się poprzez kanał (ok.120m.), co powoduje, że jeziora są odrębnymi ekosystemami wodnymi.
Jezioro Wieczno Północne o powierzchni 147,6 ha jest akwenem głębokim, o maksymalnej głębokości 18,3 m, silnie zarastającym. Roślinność wynurzona zajmuje powierzchnię 11,8 ha (13,4 % powierzchni zwierciadła wody) i występuje na 88 % długości linii brzegowej. Zachodni brzeg przylega do pasa łąk, północny częściowo przylega do wąskiego pasa drągowiny sosnowej. Od strony północno-wschodniej występuje podmokłe zadrzewienie wierzbowo-jesionowo–olszowe. Strona południowo zachodnia porośnięta jest krzewami wierzbowymi oraz piętnastometrowym pasem trzciny pospolitej. W odległości ok. 400 metrów od zachodniego brzegu jeziora znajduje się niewielka wyspa (od 9 lipca1998r pomnik przyrody). Wyspa porośnięta jest krzewami bzu czarnego oraz olszą czarną a w podszycie dominuje pokrzywa zwyczajna. Wyspa jest miejscem lęgowym ptaków, głównie kormorana czarnego. Spotkać można ok. 18 gatunków ptaków odbywających lęgi. Dominującym gatunkiem pod względem liczby par jest kormoran czarny. Często spotkać można rybitwę zwyczajną, rybitwę czarną, gęgawę oraz mewę śmieszkę.
Jezioro Wieczno Południowe o powierzchni 199,4 ha jest zbiornikiem płytkim, o średniej głębokości 2,2 m. Na terenie gminy Płużnica leży część północna jeziora. Roślinność wynurzona pokrywa powierzchnię w 15,2 % i zajmuje 84 % długości linii brzegowej. Otoczone jest w całości przez zwarty drzewostan z dominacją olszy czarnej, sosny zwyczajnej i jesionu wyniosłego. Spotkać można także dęby bezszypułkowe, brzozy brodawkowate, topolę szarą i świerk zwyczajny. Pośrodku jeziora znajduje się wyspa porośnięta głównie trzciną pospolitą i krzewami wierzbowymi. Zaobserwować można ok. 10 gatunków ptaków lęgowych. Dominują głównie rybitwy zwyczajne, rybitwy czarne i gęgawy. Na wschodnim brzegu jeziora położony jest ośrodek wypoczynkowy Przydwórz (II klasa czystości wód).
Jezioro Płużnickie zajmuje powierzchnię 43,4ha. Głębokość maksymalna zbiornika nie przekracza 3m. W północnej części do akwenu wpływa Struga Toruńska, która od strony południowej łączy się z jeziorem Wieczno Północne. Wschodni brzeg jeziora porośnięty jest drzewostanem świerkowo-topolowym. Na brzegu południowym występuje pas szuwaru trzcinowego. Od wschodu i północy jezioro otoczone jest olsem porzeczkowym. Na jeziorze znajduje się wyspa porośnięta głównie lipą drobnolistną. W podszycie dominuje glistnik jaskółcze ziele. Nad jeziorem Płużnickim zaobserwować można ok. 9 gatunków ptaków wodnych lęgowych. Dominuje głównie gęgawa i krzyżówka. W okolicach jezior spotkać można także czernice, głowienki, cyranki, łyski, perkozy dwuczube, łabędzie nieme oraz będącego pod ścisłą ochroną ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych - błotniaka stawowego.
Jezioro Wieldządzkie o powierzchni 43,5ha o maksymalnej głębokości 13m. Brzeg jeziora pozbawiony są lasów i graniczy z polami uprawnymi. W tym jeziorze swoje źródła ma Struga Toruńska.
Najwięcej zwierząt spotkać można wokół jezior z kompleksami leśnymi. W okolicach jeziora Wieczno Płd. i Płn. oraz Płuznickiego pojawiają się ptaki drapieżne takie jak: jastrząb, błotniak stawowy, rybołów, bielik, sokół wędrowny, myszołów zwyczajny. Wśród ssaków drapieżnych spotkać można: lisy, jenoty, borsuki, kuny leśne, kuny domowe, tchórze i wydry. Na terenie gminy Płużnica znajduje się 27 gniazd bociana białego, będącego pod ścisłą ochroną. Od 2004r. uczniowie szkoły podstawowej w Płużnicy przeprowadzają inwentaryzację liczebności bociana białego na terenie gminy.
W Działowie znajduje się ogród dzikiej zwierzyny oraz stadnina koni. Dużą atrakcją terenu jest okazała ferma strusi afrykańskich mieszcząca się w Płuznicy.
Typowym elementem krajobrazu są również polodowcowe bagna i naturalne oczka wodne. Bagna to obszary ziemi znajdujące się pod stałym wpływem wysokiego poziomu wód gruntowych w zagłębieniach terenowych. Niektóre siedliska bagienne są zadrzewione i tworzą specyficzny typ zbiorowisk roślinnych - zarośla wierzbowe lub olchowe, które spełniają ważną rolę w utrzymaniu bioróżnorodności terenu.
Według przeprowadzonej przez WIOŚ klasyfikacji powietrza atmosferycznego cała gmina znalazła się w najkorzystniejszej klasie - A. Dobry stan powietrza sprzyja rozwojowi porostów, które można zaobserwować na korze drzew przydrożnych, na plotach, kamieniach i płytach cmentarnych.
©2008 Centrum Technologii Informacyjnych e-Misja.
Artykuł sfinansowany ze środków programu Rzeczpospolita Internetowa Fundacji Grupy TP i UNDP.
Autor: Anna Welter
Created by Techweb